Intercyza u notariusza — kiedy ma sens i jakie skutki wywołuje dla majątku małżonków

Narzeczeni planujący ślub oraz małżonkowie z wieloletnim stażem coraz częściej decydują się na formalne uregulowanie kwestii finansowych. Taka potrzeba pojawia się przeważnie w sytuacjach, gdy jedno z nich prowadzi własną działalność gospodarczą, planuje zaciągnąć duże zobowiązania lub dysponuje wartościowym majątkiem nabytym przed ślubem. W polskim systemie prawnym istnieje mechanizm pozwalający na modyfikację standardowych zasad obowiązujących po zawarciu związku małżeńskiego. Umowa majątkowa, potocznie określana jako intercyza, umożliwia stronom precyzyjne ustalenie reguł zarządzania wspólnymi i osobistymi środkami. Uporządkowanie tych istotnych spraw wymaga jednak ścisłego przestrzegania określonych wymogów prawnych.

Czym w świetle prawa jest umowa majątkowa małżeńska?

Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają prawo ukształtować swoje stosunki finansowe w sposób odmienny od modelu ustawowego. Zawarcie odpowiedniej umowy pozwala na rozszerzenie, ograniczenie lub całkowite wyłączenie wspólności majątkowej. W standardowej sytuacji prawnej z chwilą zawarcia małżeństwa automatycznie powstaje wspólność ustawowa. Obejmuje ona wszelkie przedmioty i środki nabyte w trakcie trwania związku przez oboje małżonków lub przez jedno z nich. Wynagrodzenia za pracę czy dochody z działalności zasilają wspólną masę majątkową. Równolegle funkcjonują majątki osobiste, do których należą między innymi dobra nabyte przed ślubem, prawa autorskie, a także otrzymane darowizny i spadki.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej diametralnie zmienia tę sytuację. W ustroju pełnej rozdzielności majątkowej każdy z małżonków w pełni samodzielnie dysponuje i zarządza własnym majątkiem. Aby takie oświadczenia woli były ważne, strony muszą przygotować dokumenty pozwalające na prawidłowe zredagowanie aktu. Osoby przystępujące do czynności powinny przedłożyć dowody tożsamości, a w przypadku małżonków konieczny jest również odpis skrócony aktu małżeństwa. Jeśli nowe ustalenia mają bezpośrednio dotyczyć praw do konkretnych nieruchomości, niezbędne staje się podanie numerów odpowiednich ksiąg wieczystych w celu weryfikacji stanu prawnego.

Przebieg czynności notarialnej i jej konsekwencje

Polskie prawo bezwzględnie wymaga, aby modyfikacja ustroju majątkowego małżonków przybrała formę aktu notarialnego. Wszelkie ustalenia poczynione w zwykłej formie pisemnej lub ustnej są z mocy prawa nieważne i nie wywołują skutków. Odpowiedni projekt można przygotować, odwiedzając notariat w Krakowie lub inną placówkę na terenie kraju. Kancelaria Notarialna Bożena Koćma, Adam Rogala s.c. opracowuje treść dokumentu na bazie dostarczonych informacji, dbając o jego zgodność z obowiązującymi przepisami. Samo spotkanie obejmuje weryfikację tożsamości stron oraz szczegółowe odczytanie treści aktu. Daje to małżonkom przestrzeń na zadawanie pytań i upewnienie się, że zapisy odzwierciedlają ich wolę, po czym następuje złożenie podpisów.

Zawarcie tego rodzaju umowy niesie za sobą istotne konsekwencje dla bieżącego zarządzania pieniędzmi. Ustanowienie pełnej rozdzielności sprawia, że małżonek odpowiada za zaciągnięte długi wyłącznie własnym majątkiem osobistym. Jest to mechanizm często stosowany w celu ochrony finansów rodziny przed ryzykiem biznesowym związanym z działalnością jednego z partnerów. Należy mieć na uwadze, że modyfikacja wpływa również na procedury bankowe. Przy ubieganiu się o finansowanie zdolność kredytowa każdego z małżonków może być badana całkowicie indywidualnie. Z kolei ustrój majątkowy pozostaje bez wpływu na zasady dziedziczenia ustawowego, które funkcjonują niezależnie od obowiązującej umowy.

Podsumowanie i najczęstsze nieporozumienia wokół intercyzy

W przestrzeni publicznej funkcjonuje wiele mitów dotyczących momentu uregulowania stosunków finansowych w związku. Najczęstszym błędem jest założenie, że tego typu dokument można podpisać wyłącznie przed ceremonią zaślubin. Przepisy wyraźnie pozwalają na zawarcie umowy w dowolnym momencie trwania związku. Dokonana w trakcie małżeństwa zmiana ustroju wywołuje skutki wyłącznie na przyszłość i nie działa wstecz. Raz ustalony porządek majątkowy nie jest ostateczny. Małżonkowie mogą w przyszłości zmienić zdanie i na mocy kolejnego aktu notarialnego zmodyfikować zasady lub całkowicie powrócić do ustawowej wspólności.

Pomimo dużej elastyczności obowiązują pewne granice swobody kształtowania tych umów. Ustalenia stron nie mogą stać w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa ani naruszać zasad współżycia społecznego. Niedopuszczalne jest na przykład wyłączenie obowiązku alimentacyjnego wobec rodziny. Z tego powodu uregulowanie kwestii finansowych powinno poprzedzić rzetelne spisanie inwentarza oraz rozmowa o planach inwestycyjnych obu stron. Uporządkowanie informacji o posiadanych zasobach i przyszłych celach pozwala podjąć świadomą decyzję i zapobiega ewentualnym konfliktom na tle materialnym w przyszłości.